بر اساس مباحث مطرحشده، مطابق الزامات استانداردهای ملی، تولید بتن آماده بر پایه طرح اختلاط مشخص و کنترلشده انجام میشود و تولیدکنندگان موظفاند برای دستیابی به کیفیت مورد انتظار، مشخصات فنی تعیینشده را رعایت کنند. از سوی دیگر، کنترل کیفیت بتن مستلزم امکان انتخاب و تأمین سیمان متناسب با الزامات فنی هر طرح اختلاط است.
در این نشست عنوان شد که عرضه سیمان در بورس کالا موجب شده فرآیند تأمین این نهاده مهم تولید، خارج از سازوکار انتخاب فنی تولیدکنندگان بتن انجام شود؛ موضوعی که در برخی موارد امکان انتخاب نوع و مشخصات سیمان متناسب با نیاز تولیدکننده را محدود کرده و میتواند بر فرآیند کنترل کیفیت بتن آماده اثرگذار باشد. از جمله پیامدهای این وضعیت، محدود شدن امکان انتخاب سیمان متناسب با طرح اختلاط، دشواری در تضمین کیفیت محصول نهایی، افزایش ریسک کاهش دوام سازهها و ایجاد آثار اقتصادی و فنی ناشی از عدم انطباق کیفیت مواد اولیه با استانداردهای تولید عنوان شد.
محرم کریمی، دبیر کانون سراسری انجمنهای کارفرمایی تولیدکنندگان بتن آماده و قطعات بتنی، با اشاره به وضعیت تولید سیمان در کشور گفت: سالانه حدود 165 میلیون تن سیمان در کشور تولید میشود که 35 میلیون تن آن به صورت پاکتی و عمدتاً برای مصارف بنایی و حدود 65 درصد آن به صورت فله و برای مصارف سازهای عرضه میشود.
وی افزود: بیش از 90 درصد سیمان فله توسط حدود یکهزار و 900 کارخانه تولید بتن آماده در سراسر کشور مصرف میشود و این محصول در پروژههای ساختمانی، تجاری و اداری مورد استفاده قرار میگیرد.
کریمی با اشاره به اینکه بتن از سوی سازمان ملی استاندارد در زمره محصولات پرریسک قرار دارد، اظهار کرد: برای تولید هر تن سیمان حدود 100 کیلووات برق، 100 مترمکعب گاز مصرف و حدود یک تن دیاکسیدکربن تولید میشود. در مقابل، محصول نهایی یعنی بتن، محصولی حساس و زنده است که فرآیندهای شیمیایی آن تا سالها ادامه دارد و نگهداری آن نیز شرایط خاصی را میطلبد.
وی با بیان اینکه پیش از عرضه سیمان در بورس کالا رقابت میان کارخانههای سیمان موجب ارتقای کیفیت محصولات شده بود، گفت: یکی از اهداف ورود سیمان به بورس کالا حذف واسطهگری بود، اما در عمل دلالی افزایش یافته و محدودیت در انتخاب نوع سیمان، کنترل کیفیت بتن را با مشکل مواجه کرده است.
دبیر کانون تولیدکنندگان بتن آماده تصریح کرد: انتظار فعالان این صنعت اصلاح ساختار بورس کالا است؛ بهگونهای که امکان تأمین سیمان مورد نیاز تولیدکنندگان از کارخانههای مشخص و متناسب با الزامات فنی فراهم شود.
در ادامه نشست، صادق قویم، مدیر نظارت بر بازار بورس کالا، با اشاره به شرایط بازار سیمان در سال گذشته گفت: قطعی برق کارخانههای سیمان موجب کاهش شدید عرضه و افزایش قیمتها شد، بهگونهای که بازار در آستانه بحران قرار گرفت.
وی افزود: در آن مقطع، بورس کالا تنها ابزار قانونی خود را به کار گرفت و با اعمال محدودیت برای خریداران، بازار را مدیریت کرد. همزمان با بهبود وضعیت تأمین برق کارخانهها و مدیریت تقاضا، روند قیمتها نیز کاهش یافت.
قویم تأکید کرد: از آذرماه سال گذشته تاکنون هیچ محدودیتی از سوی بورس کالا برای خرید سیمان اعمال نشده است؛ حتی در شرایط اوج مصرف برق تابستان.
وی همچنین از توافق با وزارت صنعت، معدن و تجارت خبر داد و گفت: مقرر شده انجمن بتن، اطلاعات شرکتهای تولیدکننده بتن و میزان نیاز آنها را به صورت فصلی اعلام کند تا در صورت بروز شرایط بحرانی، امکان مدیریت بازار فراهم باشد.
مدیر نظارت بر بازار بورس کالا درباره درخواست برخی فعالان برای اولویتدهی به خرید تولیدکنندگان بتن نیز اظهار کرد: این درخواست با اصول و ماهیت بورس کالا مغایرت دارد و امکان اجرای آن وجود ندارد.
نمایندگان صنعت سیمان نیز در این نشست با دفاع از سازوکار بورس کالا، تأکید کردند تمامی ردههای مختلف سیمان دارای تأییدیه سازمان ملی استاندارد هستند و عرضه سیمان در بورس کالا موجب شفافیت معاملات، امکان ردیابی کالا و حذف ابهامات در فرآیند خرید و فروش شده است. همچنین تجار داخلی و خارجی نیز سیمان مورد نیاز خود را از همین بستر تأمین میکنند. عرضه سیمان در بورس کالا از زمان اجرای آن با هدف افزایش شفافیت و کشف قیمت رقابتی دنبال شده است.
برخی تولیدکنندگان سیمان همچنین آمارهای ارائهشده از سوی شرکتهای بتن را غیرمستند دانستند و اعلام کردند هیچ محدودیتی برای تأمین سیمان مورد نیاز واحدهای تولید بتن وجود ندارد.
در عین حال، فعالان صنعت سیمان با اشاره به رکود بازار، قطعی برق کارخانهها را یکی از عوامل تشدید مشکلات این صنعت دانستند و تأکید کردند اختلاف قیمت سیمان فله چندان قابل توجه نیست. آنان همچنین اعلام کردند بخش قابل توجهی از کارخانههای بتن، خرید خود را از واسطهها انجام میدهند و تمایل کمتری به خرید مستقیم از بورس کالا دارند؛ موضوعی که نیازمند آسیبشناسی و ارائه راهکار است.
محمدحسین عباسی رزگله، نماینده سازمان ملی استاندارد ایران، نیز با اشاره به اهمیت زنجیره تأمین کیفیت گفت: تأمینکننده نقش اساسی در حفظ کیفیت بتن دارد و هرگونه اختلال در فرآیند تأمین سیمان میتواند کنترل کیفی را تحت تأثیر قرار دهد.
وی تأکید کرد: از نظر سازمان ملی استاندارد، محدودیتی در عرضه سیمان وجود ندارد و کیفیت تولید سیمان نیز در سطح قابل قبولی قرار دارد؛ اما نحوه نگهداری و ذخیرهسازی انواع مختلف سیمان در واحدهای تولیدی، خود یکی از عوامل اثرگذار بر کیفیت نهایی بتن است.
محد ماهیدشتی، رئیس اداره وزارت امور اقتصادی و دارایی، نیز با اشاره به آثار اقتصادی عرضه سیمان در بورس کالا اظهار کرد: هرچند رعایت استاندارد اجباری است، اما کیفیت در این فرآیند تحت تأثیر قرار گرفته است.
وی با بیان اینکه صنعت سیمان پس از ورود به بورس کالا بازدهی قابل توجهی در بازار سرمایه داشته است، افزود: این وضعیت موجب شده انگیزهای برای تغییر شرایط موجود وجود نداشته باشد، در حالی که رشد سوداگری و انتقال منفعت از تولیدکنندگان پاییندست به واسطهها، نوعی ناکارآمدی اقتصادی ایجاد کرده است.
ماهیدشتی همچنین خاطرنشان کرد: پیش از سال 1400، روابط بلندمدت میان تولیدکنندگان سیمان و بتن برقرار بود، اما بورس کالا عمدتاً بر معاملات نقدی متمرکز شده و هنوز سازوکار قراردادهای بلندمدت و آتی در این بازار به شکل مؤثر توسعه نیافته است.
در پایان نشست، محمد اسکندری، مدیر دبیرخانه شورای گفتوگوی دولت و بخش خصوصی ، با اشاره به اینکه تفاوت مشخصات سیمان، علاوه بر استاندارد، در کیفیت بتن نیز اثرگذار است، گفت: در سازوکار فعلی بورس کالا، معیار اصلی قیمت و میزان عرضه است و لازم است شاخصهای فنی نیز در فرآیند عرضه مورد توجه قرار گیرد.
وی پیشنهاد کرد دستورالعملی برای تأمین سیمان مورد نیاز واحدهای تولید بتن از طریق بورس کالا، با مشارکت کلیه ذینفعان، تدوین شود. همچنین بر ضرورت برگزاری نشست های آتی به منظور اخذ نظرات تخصصی و بررسی پیشنهادهای مرتبط تاکید کرد.
او افزود: این دستورالعمل میتواند با مشارکت وزارت راه و شهرسازی، بورس کالا، سازمان ملی استاندارد، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، پدافند غیرعامل، تشکلهای صنفی و فعالان بخش تولید و مصرف تدوین شود تا ضمن رفع ناهماهنگیهای موجود، معیارهای فنی لازم برای تأمین سیمان مورد نیاز صنعت بتن نیز در آن تعریف شود.
