در نشست اخیر کارگروه شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی، که به درخواست اتحادیه صادرکنندگان نفت، گاز و پتروشیمی برگزار شد، این موضوع به عنوان یکی از مسائل اصلی بررسی شد.

در این نشست که در تاریخ 3 مهر 1403 برگزار شد، نمایندگانی از اتاق بازرگانی ایران، وزارت نفت، وزارت صنعت، معدن و تجارت، و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز حضور داشتند. هدف از این جلسه، بررسی راهکارهای جایگزین تا زمان آماده‌سازی زیرساخت‌های لازم برای اجرایی شدن رویه صادرات سوخت تقطیری بود. مقرر شد پیشنهاد استفاده از اسناد جایگزین به جای اسناد اصلی، در صحن اصلی شورای گفت‌وگو مطرح شود.

صادراتی که متوقف شد

از سال 1401 تاکنون، به دلیل عدم توانایی تولیدکنندگان در تأمین اسناد موردنیاز، هیچ مجوز صادراتی از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت برای این محصول صادر نشده است. این مسئله نه تنها بازار صادرات سوخت تقطیری را دچار رکود کرده، بلکه باعث انباشت این محصول در کشور شده که خطرات احتمالی مانند آتش‌سوزی را در پی دارد.

تولیدکنندگان سوخت تقطیری در این نشست توضیح دادند که این محصول به دلیل داشتن خواص خورنده، در بازار داخلی قابل استفاده نیست و تنها برای کشورهای با تکنولوژی پایین و قیمت سوخت بالا قابل‌فروش است. سالانه بیش از 40 هزار تن از این محصول، که عمدتاً به افغانستان صادر می‌شد، اکنون در داخل انباشت شده است.

تغییر رویه صادراتی و چالش‌های جدید

در سال 1400، به دلیل نگرانی‌هایی از وجود فرآورده‌های یارانه‌ای مانند نفت سفید یا گازوئیل در سوخت تقطیری، ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز خواستار تغییر رویه صادرات این محصول شد. این تغییر، به تصویب کارگروه ماده 40 رسید و منجر به اصلاحاتی در فرآیند صادرات شد. اما این اصلاحات به دلیل عدم وجود زیرساخت‌های لازم، عملاً امکان صادرات را از بین برده است.

مشکل تشخیص سوخت تقطیری از نفت سفید

یکی از چالش‌های اصلی مطرح‌شده در نشست، عدم امکان تفکیک دقیق سوخت تقطیری از نفت سفید بود. بر اساس ادعای تولیدکنندگان، تشخیص این دو محصول بر اساس 4 آیتم خاص امکان‌پذیر است. اما سازمان استاندارد این مسئله را رد کرده و اعلام کرد که تنها راه تشخیص، منشأ تولید و ارائه اسناد خرید و فروش کامل است.

راهکارهای پیشنهادی برای احیای صادرات

در این نشست، پیشنهاد شد که تا زمان فراهم شدن زیرساخت‌های لازم، از اسناد جایگزین برای دریافت مجوز صادرات استفاده شود. این پیشنهاد قرار است در نشست اصلی شورای گفت‌وگو مطرح شود و در صورت تصویب، شرایط لازم برای صادرات مجدد سوخت تقطیری مهیا خواهد شد.

همچنین قرار است از سازمان ملی استاندارد استعلامی انجام شود تا مشخص شود آیا امکان تشخیص سوخت تقطیری از نفت سفید با استفاده از آزمایش‌های فعلی وجود دارد یا خیر. تا زمان ارائه پاسخ و تأمین زیرساخت‌های لازم، صادرات این محصول همچنان متوقف خواهد ماند.